Siêu âm là gì và vì sao kỹ thuật này được sử dụng rộng rãi trong khám chữa bệnh? Đây là phương pháp thăm dò hình ảnh không xâm lấn, sử dụng sóng âm tần số cao thay cho bức xạ nhằm đánh giá cấu trúc và hoạt động của các cơ quan bên trong cơ thể. Nhờ tính an toàn và thuận tiện, siêu âm trở thành công cụ hỗ trợ chẩn đoán nhanh chóng và hiệu quả.
Siêu âm là gì?
Trong y học, siêu âm là kỹ thuật ghi nhận hình ảnh thông qua sóng âm tần số cao phát ra từ đầu dò chuyên dụng. Khi sóng âm truyền vào cơ thể và phản xạ trở lại, hệ thống máy sẽ xử lý tín hiệu để tái tạo hình ảnh các mô mềm, cơ và cơ quan nội tạng trên màn hình.
Phương pháp này thường được chỉ định trong quá trình thăm khám nhằm xác định tình trạng bên trong cơ thể người bệnh. Do nhiều biểu hiện lâm sàng không đặc hiệu, siêu âm giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương, nhận diện bất thường và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Siêu âm giúp tái hiện hình ảnh cấu trúc bên trong cơ thể
Khi cần kiểm tra các cơ quan như tim, gan, dạ dày, thận, bàng quang hay tử cung, người bệnh có thể được chỉ định thực hiện siêu âm. Hình ảnh hiển thị thường gồm các vùng sáng và tối khác nhau. Dựa vào đặc điểm phản hồi sóng âm và chuyển động quan sát được, bác sĩ có thể phát hiện dấu hiệu bất thường.
Vai trò của siêu âm trong chẩn đoán
Hỗ trợ phát hiện bệnh lý
Chức năng quan trọng nhất của siêu âm là hỗ trợ chẩn đoán. Nhờ cung cấp hình ảnh trực quan, kỹ thuật này giúp hạn chế nhầm lẫn khi chỉ dựa vào triệu chứng lâm sàng, từ đó tăng độ chính xác trong điều trị.
Siêu âm có thể phát hiện nhiều vấn đề sức khỏe như:
- Siêu âm tim: Đánh giá van tim, chức năng co bóp cơ tim, phát hiện nhồi máu cơ tim, rối loạn nhịp tim như rung nhĩ hoặc rung thất.
- Siêu âm thai: Theo dõi sự phát triển của thai nhi, kiểm tra hình thái học và phát hiện sớm dị tật bẩm sinh, đặc biệt là bệnh tim bẩm sinh.
- Siêu âm ổ bụng: Khảo sát gan, tụy, hệ tiêu hóa và đường tiết niệu.
- Siêu âm kết hợp nội soi: Phát hiện sớm nang, khối u hoặc tổn thương bên trong cơ thể.
Siêu âm ổ bụng hỗ trợ đánh giá gan, tụy và hệ tiết niệu
Hỗ trợ trong phẫu thuật và thủ thuật
Trong phẫu thuật nội soi, siêu âm giúp định vị chính xác vị trí cần can thiệp, hỗ trợ bác sĩ đặt dụng cụ đúng khu vực điều trị. So với một số kỹ thuật hình ảnh chuyên sâu như chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ, siêu âm có ưu điểm đơn giản, an toàn và dễ triển khai.
Khi thực hiện sinh thiết khối u, siêu âm còn giúp xác định vị trí lấy mẫu chính xác, hạn chế phải thực hiện nhiều lần và giảm khó chịu cho người bệnh.
Các loại siêu âm thường gặp hiện nay
Siêu âm được phân loại dựa trên vị trí khảo sát và phương thức thực hiện. Tùy tình trạng cụ thể, bác sĩ sẽ lựa chọn kỹ thuật phù hợp.
Siêu âm không xâm lấn
Đây là hình thức phổ biến nhất. Đầu dò được đặt trên bề mặt da tại vùng cần kiểm tra và di chuyển nhẹ nhàng để thu nhận hình ảnh. Gel chuyên dụng được sử dụng nhằm tăng khả năng truyền sóng âm.
Siêu âm không xâm lấn thường áp dụng trong các trường hợp:
- Siêu âm tim và mạch máu.
- Siêu âm thai và tim thai.
- Siêu âm ổ bụng.
- Siêu âm tuyến giáp, tuyến vú, mô mềm và hệ cơ xương.
Siêu âm không xâm lấn được áp dụng rộng rãi trong thăm khám
Siêu âm xâm lấn
Khác với phương pháp trên, siêu âm xâm lấn sử dụng đầu dò đưa vào bên trong cơ thể để khảo sát chi tiết hơn khi phát hiện bất thường qua siêu âm ngoài da.
Kỹ thuật này thường thực hiện qua đường âm đạo hoặc hậu môn nhằm kiểm tra tử cung, buồng trứng, bàng quang, tuyến tiền liệt hoặc phát hiện khối u trực tràng.
Đầu dò được thiết kế phù hợp với từng vị trí và được khử trùng kỹ trước khi sử dụng. Thiết bị cũng được bọc bảo vệ nhằm hạn chế lây nhiễm chéo. Người bệnh có thể cảm thấy hơi khó chịu trong lúc thực hiện nhưng cảm giác này thường giảm sau khi kết thúc. Phụ nữ chưa từng quan hệ sẽ được hướng dẫn cụ thể trước khi tiến hành.
Siêu âm nội soi
Siêu âm nội soi là phương pháp kết hợp giữa nội soi và siêu âm, thường được chỉ định khi cần khảo sát kỹ thực quản, dạ dày hoặc các cấu trúc liên quan.
Thiết bị nội soi có gắn đầu dò siêu âm được đưa qua đường miệng xuống thực quản và dạ dày để ghi nhận hình ảnh chi tiết. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp sinh thiết hoặc xử lý polyp nếu nghi ngờ tổn thương. Thủ thuật có thể tiến hành dưới gây mê hoặc tiền mê tùy theo tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Nhờ đặc tính an toàn, dễ thực hiện và không sử dụng bức xạ, siêu âm không chỉ là phương tiện hỗ trợ chẩn đoán mà còn giúp phát hiện sớm bất thường, góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và theo dõi sức khỏe định kỳ.
