Bị ong chích khi đi dã ngoại, làm vườn hay lao động ngoài trời là tình huống khá thường gặp. Phần lớn các trường hợp chỉ gây đau và sưng nhẹ, tuy nhiên cũng có những trường hợp xuất hiện phản ứng nghiêm trọng như dị ứng nặng hoặc sốc phản vệ. Hiểu rõ cách xử trí đúng sẽ giúp hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình.
Ong chích là gì? Vì sao cơ thể phản ứng?
Ong chích xảy ra khi ong sử dụng ngòi để bơm nọc độc vào da người hoặc động vật nhằm tự vệ. Nọc ong chứa nhiều thành phần như histamine, melittin và các enzyme có khả năng gây viêm. Sau khi bị chích, vùng da thường xuất hiện cảm giác đau nhói, nóng rát, sưng đỏ hoặc ngứa.
Mức độ phản ứng phụ thuộc vào loại ong (ong mật, ong vò vẽ, ong bắp cày…), số lượng vết chích và cơ địa từng người. Phần lớn các trường hợp chỉ gây phản ứng tại chỗ và tự cải thiện sau vài giờ đến vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, với người dị ứng hoặc bị chích nhiều lần, tình trạng có thể trở nên nguy hiểm và cần cấp cứu ngay.
Phản ứng khi bị ong chích: Từ nhẹ đến nguy hiểm
Phản ứng mức độ nhẹ
Đa số người bị ong chích chỉ gặp các biểu hiện tại chỗ như:
- Đau rát hoặc châm chích ngay vị trí bị chích.
- Sưng đỏ, nóng và ngứa quanh vùng da tổn thương.
- Khó chịu kéo dài vài giờ đến vài ngày.
Những biểu hiện này thường tự thuyên giảm khi được sơ cứu và chăm sóc đúng.
Phản ứng nghiêm trọng
Một số trường hợp có thể xuất hiện phản ứng toàn thân, đặc biệt ở người có tiền sử dị ứng với nọc ong:
- Sốc phản vệ: Khó thở, sưng môi – lưỡi, nổi mề đay toàn thân, tụt huyết áp, mạch nhanh hoặc ngất.
- Phản ứng dị ứng lan tỏa: Ngứa khắp người, mệt mỏi, chóng mặt, sưng ở nhiều vị trí.
Sốc phản vệ là tình trạng nguy cấp, có thể đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp kịp thời.
Cách xử trí khi bị ong chích
1. Lấy ngòi ong ra khỏi da
Với ong mật, ngòi thường còn cắm lại trên da. Hãy dùng nhíp hoặc cạnh thẻ nhựa để gạt nhẹ ngòi ra ngoài. Tránh bóp hoặc nặn vì có thể làm nọc độc lan rộng hơn. Ong vò vẽ và ong bắp cày thường không để lại ngòi.
2. Làm sạch vùng bị chích
Rửa kỹ bằng xà phòng và nước sạch để hạn chế nguy cơ nhiễm trùng, sau đó lau khô bằng khăn sạch.
3. Giảm sưng đau
- Chườm lạnh 10 – 15 phút để giảm viêm và sưng.
- Có thể bôi kem hydrocortisone hoặc dung dịch calamine để giảm ngứa.
- Nếu đau nhiều, có thể dùng thuốc giảm đau thông thường theo hướng dẫn y tế.
- Theo dõi cơ thể trong ít nhất 30 – 60 phút để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.
Khi nào cần đưa đi cấp cứu?
Hãy nhanh chóng đưa người bị ong chích đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các biểu hiện sau:
- Nổi mề đay toàn thân, sưng môi, lưỡi hoặc cổ họng.
- Khó thở, thở khò khè hoặc cảm giác nghẹt thở.
- Tim đập nhanh, choáng váng, tụt huyết áp.
- Lơ mơ hoặc mất ý thức.
Người có tiền sử dị ứng với nọc ong nên mang theo bút tiêm epinephrine theo chỉ định của bác sĩ để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp.
Biện pháp phòng ngừa ong chích
- Giữ bình tĩnh khi gặp ong: Không vung tay, không chọc phá tổ ong.
- Mặc trang phục phù hợp: Ưu tiên quần áo dài, màu sáng khi hoạt động ngoài trời; hạn chế dùng nước hoa có mùi ngọt.
- Tránh thu hút ong: Che đậy thức ăn, đồ uống ngọt khi ở ngoài trời.
- Chuẩn bị cho người dị ứng: Luôn mang theo thuốc theo chỉ định và thông báo cho người xung quanh về tình trạng sức khỏe.
- Kiểm tra khu vực làm việc: Quan sát xem có tổ ong gần đó trước khi làm vườn hoặc lao động.
Kết luận
Ong chích là sự cố phổ biến và đa phần không quá nguy hiểm nếu được xử lý đúng cách. Việc loại bỏ ngòi, làm sạch vết chích và theo dõi sát các biểu hiện dị ứng sẽ giúp hạn chế biến chứng. Tuy nhiên, khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, sưng lan rộng hoặc tụt huyết áp, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.
Trang bị kiến thức và chủ động phòng ngừa là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân trước nguy cơ do ong chích gây ra.
